رژیمی ئێران پەتی مەرگ دەکاتە قەڵغان بۆ مانەوەی
ئەفسانە ڕەحیمی
لە دونیای سیاسەتی حکومەتە دیکتاتۆرەکان و لە ململانێ بۆ مانەوەی دەسەڵاتەکانیان، زۆرجار بۆ شاردنەوەی لاوازییەکانیان، پەنا بۆ توندترین فۆرمەکانی سەرکوتی ناوخۆیی دەبەن.
هەڵکشانی بێ وێنە و مەترسیداری ڕێژەی لەسێدارەدانەکان لە ئێران، هاوکات لەگەڵ ئەو جەنگەی لە دوو مانگی ڕابردوودا لەگەڵ ئەمریکا و ئیسرائیل لە ئارادایە، دیاردەیەکی کاتی و سادە نییە. بەڵکو گەورەترین و قورسترین زیانی بۆ جەماوەری ئێران هەیەو بەردەوامبوونی ئەم کێشەیە تەنانەت لە قۆناغی ئاگربەستیشدا، هەڵگری پەیامێکی ستراتیژیی قووڵ و ئاڵۆزە.
رژیمی ئێران سزای لەسێدارەدانی لە چوارچێوەی سزایەکی یاساییەوە گۆڕیوە بۆ ئامرازێکی سەربازی و وەک "بەرەی سێیەمی جەنگ". لە کاتێکدا لەسەر شانۆی نێودەوڵەتی و دیپلۆماسی جۆرێک لە بێدەنگی وهێوربوونەوەی کاتی دەبینرێت، ڕژیم لە ناوخۆدا ماشینێکی بێبەزەییانەی جەنگی دژی هاووڵاتیانی خۆی خستووەتە گەڕ، کە ئامانج لێی داڕشتنەوەی هاوسەنگیی هێزە لە ناوخۆدا.
ئاگربەست بۆتە هەڵێک بۆ دەسەڵاتداران تا هەوڵ بدەن شکستە گەورەکەیان لە خەڵک بکەن و بۆ شاردنەوەی درزە ئەمنییەکان لە ڕوانگەیەکی دیپلۆماسی و ئەمنییەوە، ئەم هەنگاوە هەوڵێکی سیستماتیکە بۆ داپۆشینی ئەو کەلێن و درزە هەواڵگرییە قووڵانەی کە لە کاتی پێکدادانەکاندا بە ڕوونی دەرکەوتن و بوونە هۆی گورزی گەورە لە پێگەی ڕژێم.
دەسەڵاتداران لە ئێران دەیانهەوێت لە ڕێگەی ئەم خوێنڕشتنە بێوچانەوە، بە جیهان و بەتایبەت بە نەیارەکانی بیسەلمێنێت کە پاشەکشەی تەکتیکی یان قبوڵکردنی ئاگربەست لە دەرەوە، بە هیچ جۆرێک مانای لاوازیی دامەزراوەی ئەمنی و سەربازیی نییە لە ناوخۆدا. کرۆکی ئەم سیاسەتە خزمەت بە دوو ئامانجی دوالیزمی دەکات: لە گەرمەی شەڕدا، پەتی سێدارە وەک ئامرازێکی ڕەهای "تۆقاندنی پێشوەختە"بەکارهێنرا، بۆ ئەوەی ڕێگری لە گۆڕانی قەیرانە دەرەکییەکان بۆ ڕاپەڕینێکی جەماوەریی سەرتاسەری بکرێت. بەڵام درێژەدان بەم ستراتیژە لە کاتی ئاگربەستدا، نامەیەکی کراوەو دیپلۆماسییەکی زبرە بۆ ئەمریکا و ئیسرائیل؛ پەیامەکە ئەوەیە کە دەسەڵات لە ئێران هێشتا ئامادەی گەڕێکی تری شەڕە و سازش لەسەر خۆسەپێنیە ناوخۆییەکەی ناکات. لەسێدارەدانی ئەو کەسانەی بە تۆمەتی "جاسوسی" یان "تێکدەری
ئەمنی" ، نیشاندانی هێزێکی ساختەیە بۆ ئەوەی بڵێت: "هەر دزەکردنێکی هەواڵگریی دوژمن لە ناوخۆدا، بە باجی گیانیی مسۆگەر کۆتایی دێت."
لە راستیدا، ئەم ئاگربەستە دەرەکییە بۆ ڕژیمی ئێران تەنیا "پشوویەکی سەربازی" و مۆڵەتێکە بۆ
دووبارە ڕێکخستنەوەی هێزەکانی لە ناوخۆدا. ئەم ڕێکخستنەوەیە بە فۆرمی "تیرۆری دەوڵەتی" پراکتیزە دەکرێت بۆ توندکردنەوەی قایشی کۆنترۆڵکردن بەسەر ئەو ناوچانەی کە دەسەڵات وەک "مەترسیی ژیۆپۆلەتیکی و ئەمنی" دەیانبینێت، بەتایبەتی نەتەوە پەراوێزخراوەکانی وەک کوردستان و بەلووچستان. لە
عەقڵییەتی ئەمنیی تاراندا، ئەم ناوچانە دەشێت ببنە دەروازەی پێکدادانی ناوخۆیی لە ئەگەری هەر لاوازبوونێکی ناوەنددا، بۆیە لەسێدارەدانی گەنجان و چالاکوانانی ئەم نەتەوانە، پرۆسەیەکە بۆ بێهێزکردنی هەر جۆرە جووڵەیەکی سیاسی و مەدەنی کە لە داهاتوودا ببێتە هەڕەشە بۆ سەر مانەوەی دەسەڵاتەکەیان.
پێداگری رژیم لەسەر درێژەدان بە سیاسەتی لەسێدارەدان لە کاتی ئاگربەستدا، دانپێدانانێکی ناڕاستەوخۆ و مێژووییە بە لەدەستدانی تەواوەتیی "شەرعییەتی سیاسی". دەسەڵاتێک کە نەتوانێت لە ڕێگەی چاکسازی سیاسی و دوور کەوتنەوە لە ستەم و بە خزمەتگوزاری، یان ئایدیۆلۆژیەوە کۆمەڵگەکەی بەڕێوەببات، ناچارە پەنا بباتە بەر دوایین چەکی دەستی کە "شەرعییەتی ترس و تۆقاندنە". ئەم حاڵەتە ئاماژەیەکی مەترسیداریشە بۆ ئەوەی کە ئەگەری هەڵگیرسانەوەی شەڕێکی بەرفراوانتر هێشتا بە کراوەیی ماوەتەوە. رژیم خۆی بۆ سیناریۆیەکی کارەساتبارتر ئامادە دەکات و دەیەوێت پێش تەقاندنی فیشەکی یەکەمی گەڕی دووەمی جەنگ، بە خەیاڵی خاوی ناوخۆیی بە جۆرێک
پاکتاو بکات کە هیچ دەنگێکی ناڕازی بوێریی هەناسەدانی نەبێت.
گۆڕینی پارادایمی نێودەوڵەتی: لە پێشێلکارییەوە بۆ تاوانی جەنگ ئەم یارییە سیاسییە مەترسیدارە، نەک تەنیا ئێران دەخاتە ناو گۆشەگیرییەکی ئەخلاقی و نێودەوڵەتیی قووڵترەوە، بەڵکو دەبێتە زەنگێکی ئاگادارکردنەوە بۆ دامەزراوەکانی بڕیاردان لە جیهاندا. کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەبێت هەست بەوە بکات کە دیپلۆماسیی ئاگربەست
لەگەڵ ڕژیمێکی لەم شێوەیە، تەنیا بەخشینی مۆڵەتێکە بە جەلادەکان بۆ خێراترکردنی ئیعدام و تاوانی زیاتر. کاتی ئەوە هاتووە کە گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە تێڕوانینی ئەنجومەنی ئاسایش و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤدا ڕووبدات؛ چیتر نابێت سەیری ئەم ئیعدامە بەکۆمەڵانە وەک "پرسێکی پێشێلکاریی مافی مرۆڤی ناوخۆیی" بکرێت. بەڵکو لە چوارچێوەی یاسای نێودەوڵەتیدا، پێویستە وەک بەشێکی دانەبڕاو لە تاوانەکانی جەنگ و "تاوان دژی مرۆڤایەتی" مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت، چونکە ئەم سزایانە ڕاستەوخۆ بەکاردەهێنرێن وەک چەکێک لە دژی خەڵکی بێتاوان و بەکارهێنانی لە ململانێ سەربازییە ژیۆپۆلەتیکییەکاندا. تا ئەو کاتەی فشارە نێودەوڵەتییەکان ڕەهەندێکی کرداریی توند وەرنەگرن، رژیم بەردەوام دەبێت لە بەکارهێنانی خوێنی هاووڵاتییەکانی وەک مەرەکەبی مۆرکردنی پەیماننامەکانی مانەوەی خۆی.
